İlişkinin temelleri, 9 Eylül 1922’de İzmir’in kurtuluşunun hemen ertesinde atılmıştır. Mustafa Kemal Paşa, karargâhını Göztepe’deki Uşakizade Köşkü’ne taşımış, burada evin kızı Latife Hanım ile tanışmıştır.
Latife Hanım: Sorbonne Üniversitesi'nde hukuk okumuş, İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve Almanca bilen, Batı kültürüne hâkim, entelektüel bir kadındır. Mustafa Kemal'i etkileyen en önemli unsur, Latife Hanım'ın cesareti ve zekâsı olmuştur.
Mustafa Kemal’in annesi Zübeyde Hanım’ın İzmir’e gelmesi ve Latife Hanım’ın ona gösterdiği özen, evlilik kararında etkili olan bir diğer manevi faktördür. Ancak Zübeyde Hanım'ın vefatı, evlilik sürecini hızlandırmış olabilir.
Mustafa Kemal ve Latife Hanım’ın nikâhı, o dönemde yürürlükte olan geleneksel ve dini uygulamaları kökten değiştiren bir uygulamadır.
O dönemdeki nikâhlar genellikle vekil aracılığıyla kıyılır, damat ve gelin aynı ortamda bulunmazdı. Ancak bu nikâhta Mustafa Kemal ve Latife Hanım masaya birlikte oturmuşlardır.
Latife Hanım, o günün şartlarına göre son derece sade ve yüzünü örtmeyen bir kıyafet tercih etmiştir.
Nikâh şahitleri arasında Fevzi (Çakmak) Paşa ve Kazım (Karabekir) Paşa gibi üst düzey askerler bulunmuş, kadının nikâh masasındaki varlığı meşrulaştırılmıştır.
Nikâh, 10 dirhem gümüş gibi sembolik bir mehir ile kıyılmış, maddi pazarlıklar reddedilmiştir.
2 yıl, 6 ay, 5 gün süren evlilik boyunca Latife Hanım, "First Lady" kavramının Türkiye’deki ilk örneğini sergilemiştir.
Mustafa Kemal, eşini yurt gezilerine götürerek halka "İşte modern Türk ailesi" mesajını vermiştir. Latife Hanım'ın erkeklerin bulunduğu meclislerde yer alması, fikir beyan etmesi ve başı açık gezmesi Anadolu halkı için büyük bir yenilikti.
Latife Hanım, Çankaya Köşkü’nde diplomatik görüşmelere katılmış, yabancı gazetecilere demeçler vermiştir. Hukuk eğitimi almış olması, Mustafa Kemal'in çalışmalarına entelektüel katkı sunmasını sağlamıştır.
İki güçlü ve baskın karakterin evliliği, zamanla fikir arkadaşlığından iktidar çatışmasına dönüşmüştür.
Mustafa Kemal’in devlet işlerine olan yoğun odaklanması, gece geç saatlere kadar süren sofralar ve Latife Hanım’ın bu tempoya uyum sağlamakta zorlanması veya bu düzene müdahale etme isteği krizler yaratmıştır.
Latife Hanım’ın, Mustafa Kemal’in çevresindeki askeri ve siyasi kadroyla yaşadığı gerilimler ve Mustafa Kemal’in "Lider" kimliği ile "Eş" kimliği arasındaki denge sorunları ayrılığı kaçınılmaz kılmıştır.
Boşanma, henüz Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girmediği için İslam hukukuna dayalı bir şekilde gerçekleşmiştir. Ancak bu "Talâk" (erkeğin tek taraflı boşanması) hakkı, bir öfke anı olarak değil, resmi bir bildiri ile ve karşılıklı saygı çerçevesinde uygulanmıştır.
Bu evlilik, Türk kadınının kamusal alanda var olabileceğini, erkeğin yanında eşit bir statüde durabileceğini kanıtlamıştır. Latife Hanım, boşanmadan sonraki hayatında derin bir sessizliğe bürünerek hatıralarına ve Atatürk’ün manevi şahsiyetine saygısını ölene dek (1975) korumuştur.
Kaynakça
İpek Çalışlar, "Latife Hanım", Doğan Kitap
Şevket Süreyya Aydemir, "Tek Adam", Remzi Kitabevi
Salahi R. Sonyel, "Atatürk ve Latife Hanım", TTK Yayınları
