Sigaranın her yerde içildiği, yasak olmadığı zamanları hatırlıyor musunuz? Kahvehanelerde, otobüslerde, lokantalarda, iş yerlerinde, aklımıza gelen her yerde sigara içilirdi.
O zamanlar, her yerde sigara içebilmek o kadar doğaldı ki, kimse yadırgamazdı. İtiraz edilmez, itiraz etmeye çalışana da şöyle bir, “ne de abartıyorsun” bakışı atılırdı. Eve döndüğünüzde saçınız, montunuz, hatta çantanız bile sigara kokardı.
Çocuklar dumanın içinde büyür, garsonlar mesaileri boyunca sis bulutu içinde çalışır, astımı olanlar nefesini tutarak yaşamaya alışırdı.
Hatırlayanlar vardır. Otobüse biner binmez önce boş koltuk değil, sigara içilmeyen yer aranırdı. Cam açılıyorsa şanslıydınız. Değilse, tüm yol boyunca dumanla yolculuk kaçınılmazdı. Uzun otobüs yolculuklarında verilen molanın ardından, nedense otobüse biner binmez de, hemen bir sigara yakılırdı.
Bayramlarda, ya da eve misafir geldiğinde ikram etmek için, orta sehpanın üzerindeki sigaralıkta, her markadan sigara olurdu. O dönem sigara, mekânın dekoruydu. Masada küllük yoksa, masa eksik sayılırdı.
İçmeyenler mi? Onlar da vardı tabii, ama sadece teoride. Pratikte herkes içiyordu; kimi sigarasını, kimi dumanını.
Sonra, “pasif içicilik” gerçeğiyle yüzleştik. Ve toplu taşıma araçları da dahil, umuma açık kapalı mekanlar, dumansız hale geldi.
Kapalı alanlarda sigara yasağı geldiğinde tepkiler çığ gibi büyümüştü. “Mekâna müşteri gelmez” , “esnaf batar”, “özgürlüklerimiz kısıtlanıyor” serzenişleri arasında, yasa yürürlüğe girdi. Oysa, yasa yürürlüğe girdikten sonra ne mekânlar boş kaldı, ne de hayat durdu.
Aksine, insanlar dumansız ortamlarda daha rahat nefes almaya başladı. Çalışanların sağlığı korundu, sigara içmeyenler de, kapalı alanlara daha gönül rahatlığıyla girebildi. Bugün dönüp bakıldığında, o gün verilen tepkilerin yerini, sessiz bir kabulleniş aldı. Hatta sigara içenlerin çoğu bile, “iyi ki yapılmış” diyor.
“Müşteri gelmez, kahvehaneler batar, çay soğur” diye yazılan senaryolar da gerçekleşmedi. Çay yine sıcak, muhabbet yine koyu kalırken, eksilen sadece dumandı.
Çünkü bir kafede oturup kahvemizi içerken, dumanın nereden geleceğini düşünmemeye, çocuklar daha rahat nefes almaya, çalışanlar işini daha sağlıklı koşullarda yapmaya başladı.
Fakat, ilk çıktığında çok katı uygulanan sigara içme yasağı, son zamanlarda biraz esnedi sanki.
Kapalı alanlardayken, “bir tane içsem ne olacak” diye başlanıyor, ancak biliyoruz ki, tiryakiler asla bir tane sigarayla kalmaz. Mekândaki tüm tiryakilerin de bir sigara yaktığı düşünülürse, her yer tekrar duman altında olmaya başlıyor.
Yazın cam, kapı açık olduğu için çok anlaşılmıyor. Ama kışın, havalandırıldığında insanlar üşüyor, havalandırılmadığında ise, insanların gözleri yaşarmaya ve öksürmeye başlıyor. Bu durumda mekanlar sigara içen müşterileri küstürmeyeyim derken, rahatsız olan ve üşüyen müşterilerini de kaybediyor.
Sigara içmek isteyen tabi ki içebilir. Ama ortak kullandığımız alanlarda biraz empati şart.
Sigaranın otobüste bile içildiği, o eski günlere dönmek ister misiniz? Üstünüzün başınızın, hatta saçlarınızın bile sigara koktuğu o günlere. Sigara içenler de dahil olmak üzere, çoğunluğun “hayır” diyeceğine eminim.
