Milli Mücadele dönemi, Türk milletinin topyekûn bir varoluş mücadelesine sahne olmuştur. Bu süreçte bazı şehirler, gösterdikleri direniş ve teşkilatlanma becerileriyle öne çıkmıştır. Balıkesir, İzmir'in 15 Mayıs 1919'da işgal edilmesine gösterdiği tepki, düzenlediği sivil kongreler ve Kuvâyi Milliye hareketinin Batı Cephesi'ndeki çekirdeğini oluşturması bakımından hayati bir rol oynamıştır.
Mondros Mütarekesi'nin (30 Ekim 1918) ardından başlayan işgaller, Anadolu'da büyük bir kızgınlığa yol açmıştır. Özellikle 15 Mayıs 1919'da İzmir'in Yunan kuvvetlerince işgali, Batı Anadolu'da bir şok etkisi yaratmış ve Mütareke koşullarına olan güveni tamamen sarsmıştır. İşgalin hemen ardından başlayan tepki, İstanbul Hükümeti'nin teslimiyetçi politikalarının aksine, milletin kendi kaderine el koyma iradesinin ilk örneklerini ortaya çıkarmıştır. Bu direniş coğrafyasında Balıkesir, stratejik konumu ve vatansever halkı sayesinde bir direniş kalesi olarak belirmiştir.
İzmir'in işgali haberi Balıkesir'e ulaştığında, şehrin ileri gelenleri, aydınları ve askerleri derhal harekete geçmiştir. 16 Mayıs 1919'da, yani işgalden sadece bir gün sonra, Balıkesir'de "Redd-i İlhak" cemiyetleri kurulmuş ve Alaca Mescit'te toplanan halk, işgali protesto eden kitlesel bir miting düzenlemiştir.
Bu ilk tepki, sadece bir protesto ile sınırlı kalmamıştır. Balıkesir Mutasarrıfı Hacim Muhittin (Çarıklı) Bey, 61. Fırka Komutanı Kâzım (Özalp) Bey ve Belediye Reisi Keçecizade Mehmet Emin Bey gibi sivil ve askeri liderlerin öncülüğünde, derhal silahlı direnişin altyapısı hazırlanmaya başlanmıştır. Bu durum, Balıkesir'i, Erzurum ve Sivas Kongrelerinden bile önce, fiili bir direniş ve teşkilatlanma merkezi haline getirmiştir. Ayvalık, Soma ve Akhisar cephelerine gönderilen ilk Kuvâ-yi Milliye birlikleri, Balıkesir'deki bu kararlı iradenin ürünüdür.
Balıkesir'in Milli Mücadele'deki asıl ve özgün katkısı, düzenlediği beş ayrı kongredir. Bu kongreler, dağınık haldeki direniş gruplarını tek bir çatı altında toplamayı, cephelerin iaşesini sağlamayı ve bölgede sivil-asker iş birliğine dayalı bir yerel yönetim modeli kurmayı başarmıştır.
Balıkesir Kongrelerinin aldığı kararlar, Batı Cephesi'nin omurgasını oluşturmuştur. Yunan ilerleyişini durdurmak için oluşturulan Soma, Ayvalık ve İvrindi cepheleri, büyük ölçüde Balıkesir'in topladığı gönüllüler ve finanse ettiği birliklerden oluşmuştur.
Ankara'da Büyük Millet Meclisi (BMM) açıldıktan ve düzenli ordu kurulmaya başlandıktan sonra dahi Balıkesir, bu ordunun en önemli insan ve malzeme kaynağı olmaya devam etmiştir. 61. Fırkanın (Kâzım Özalp komutasında) ve Balıkesir'deki diğer askeri depoların Milli Mücadele'ye katılması, Batı Cephesi'nin ayakta kalmasını sağlamıştır. Balıkesir, sadece bir direniş merkezi değil, aynı zamanda düzenli ordunun kurulmasına kadar geçen kritik sürede cepheyi ayakta tutan bir lojistik üs ve insan kaynağı deposu işlevi görmüştür.
Milli Mücadele tarihinde Balıkesir, Batı'nın Erzurum'u olarak nitelendirilebilecek bir öneme sahiptir. İzmir'in işgaline verdiği süratli ve örgütlü tepki, İstanbul Hükümeti'nin otoritesinin çöktüğü bir ortamda sivil halkların nasıl devletleşebileceğini göstermesi açısından benzersizdir.
Balıkesir Kongreleri, Sivas Kongresi'nden önce toplanarak bölgesel bir direniş modeli oluşturmuş, ancak Sivas Kongresi'nin ardından ulusal iradeye tereddütsüz bağlanarak birlik ve bütünlük ilkesine tam sadakat göstermiştir. Kuvâ-yi Milliye hareketinin Batı Cephesi'ndeki çekirdeğini teşkil eden, cephelerin lojistik ihtiyacını karşılayan ve düzenli ordunun temelini atan Balıkesir, Kurtuluş Savaşı'nın kazanılmasında kilit bir rol oynamıştır. Bu rol, Balıkesir'i Milli Mücadele'nin "öncü şehirleri" arasına yerleştirmiştir.
Kaynakça
Rahmi Apak, İstiklal Savaşında Garp Cephesi Nasıl Kuruldu
Aydın Ayhan, Balıkesir ve Çevresinde Kuvâ-yi Milliye Hareketleri
Zeki Sarıhan, Kurtuluş Savaşı Günlüğü (4 Cilt)
