Balıkesir, Milli Mücadele döneminde, Batı Anadolu'da işgale karşı ilk direniş hareketlerinin doğduğu ve organize edildiği Kuva-yi Milliye Şehri olarak sembolik bir önem kazanmıştır. Bu stratejik ve manevi değeri yüksek şehir, Mustafa Kemal Atatürk için de özel bir yere sahip olmuştur.
Atatürk, 1923 ile 1934 yılları arasında Balıkesir'e yedi kez resmî ziyarette bulunmuştur. Bu ziyaretler, genç Cumhuriyet'in ve onun liderinin halkla bütünleşme, devrimlerin felsefesini açıklama ve ulusal birliği pekiştirme çabalarının önemli bir parçasıdır. Atatürk'ün yurt gezileri, yeni rejimi güçlendirmek ve modernleşme projesini doğrudan halka anlatmak için kullandığı en etkili siyasi iletişim araçlarından biri olmuştur.
Atatürk'ün Balıkesir'e ilk ve en mühim ziyareti, henüz Cumhuriyet'in ilan edilmediği, Lozan görüşmelerinin kesintiye uğradığı kritik bir dönemde, 6 Şubat 1923 tarihinde gerçekleşmiştir. Eşi Latife Hanım ve Kâzım Karabekir Paşa'nın da eşlik ettiği bu gezi, bir Batı Anadolu teftişi niteliğindedir. Bu ziyaretin zirve noktasını, 7 Şubat 1923 Çarşamba günü Zağanos Paşa Camii'nde Cuma namazı kılınmamasına rağmen öğle namazını müteakip irat ettiği hutbe oluşturur. Bu olay, Türk modernleşme tarihinde bir dönüm noktasıdır.
İkinci Ziyaret (8-10 Ekim 1925): Cumhuriyet ilan edilmiş, Hilafet kaldırılmıştır. Bu ziyaret, Şapka Devrimi'nin hemen sonrasına denk gelir ve devrimlerin halktaki yansımasını gözlemleme amacı taşır.
Üçüncü Ziyaret (13-15 Haziran 1926): Bu ziyaret, Atatürk'e yönelik planlanan İzmir Suikastı girişiminin ortaya çıkarıldığı son derece gergin bir döneme denk gelir. Atatürk, haberi Balıkesir'de almış ve süreci buradan yönetmiştir. Bu ziyaret, rejimin güvenliğine yönelik tehditlere karşı bir güç gösterisi niteliğindedir.
Dördüncü Ziyaret (7-8 Şubat 1931) ve Beşinci Ziyaret (21-22 Ocak 1933): Bu ziyaretler, 1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın etkilerinin sürdüğü ve Menemen Olayı gibi irticai hareketlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleşmiştir. Ziyaretler, devletin varlığını hissettirme, ekonomik ve sosyal durumu yerinde inceleme amacı taşımıştır.
Altıncı Ziyaret (15-16 Nisan 1934): Devrimlerin büyük ölçüde yerleştiği bu dönemde yapılan ziyaret, daha çok bir teftiş gezisidir.
Yedinci Ziyaret (24-25 Haziran 1934): Bu son ziyaret diplomatik bir önem taşır. Atatürk, İran Şahı Rıza Pehlevi ile birlikte Balıkesir'i ziyaret etmiş, modern Türkiye'nin başarılarını ve Batılılaşma modelini konuğuna göstermiştir.
Atatürk, 24 Haziran 1938'de hastalığının ilerlediği dönemde Savarona Yatı ile Erdek'e gelmiş ancak rahatsızlığı nedeniyle karaya çıkamamıştır. Bu, onun Balıkesir topraklarına son teması olmuştur.
Balıkesir, Kuvâ-yi Milliye ruhunun merkezi olarak, yeni rejimin ideallerinin halka duyurulması için stratejik bir kent olarak seçilmiştir. Atatürk'ün Balıkesir ziyaretleri, liderin halkla doğrudan iletişim kurarak modern bir ulus-devlet inşa etme stratejisinin somut ve başarılı bir örneğidir.
Kaynakça
Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri (Cilt I-III), ATAM Yayınları
Cebesoy, Ali Fuat, Sınıf Arkadaşım Atatürk, Temel Yayınları
İğdemir, Uluğ, Atatürk'ün Yurt Gezileri, TTK Yayınları
Kocatürk, Utkan, Doğumundan Ölümüne Kadar Kaynakçalı Atatürk Günlüğü, ATASE
Özdemir, Mehmet, "Atatürk'ün Balıkesir Ziyaretleri", Belgi Dergisi, Sayı 14